H̼é̼ ̼l̼ộ̼ ̼c̼h̼i̼ế̼c̼ ̼ấ̼n̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ự̼c̼ nhất triều Nguyễn, nhà vua cũng chỉ dám dùng khi có việc h̼ệ̼ ̼t̼r̼ọ̼n̼g̼

Hiện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam còn lưu giữ gần trăm chiếc ấn ngọc, ấn vàng của triều nhà Nguyễn. Trong số đó có những chiếc ấn vàng vô giá, ghi dấu một thời oanh liệt của triều đại phong kiến Việt Nam

Triều Nguyễn cũng như các triều đại phong kiến Việt Nam trước đó đều thực hiện chế độ Q̼u̼â̼n̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼h̼a̼y̼ ̼c̼ò̼n̼ ̼g̼ọ̼i̼ ̼l̼à̼ ̼Đ̼ế̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼. Theo thuyết T̼ô̼n̼ ̼q̼u̼â̼n̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼ trong Nho giáo, Hoàng đế là Thiên tử (con Trời) nhận trách nhiệm thay trời hành đạo trị vì thiên hạ. Đế quyền tuân thủ theo nguyên tắc truyền ngôi kế thừa – cha truyền con nối.

Lễ đăng quang lên ngôi Hoàng Đế dùng Bảo Tỷ và B̼ả̼o̼ ̼K̼i̼ế̼m̼ truyền ngôi để biểu thị cho q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ự̼c̼ ̼t̼ố̼i̼ ̼c̼a̼o̼ của mình và cả vương triều. Khi một ông vua lên ngôi kế vị phải l̼ạ̼y̼ ̼c̼á̼i̼ ̼ấ̼n̼ ̼5̼ ̼l̼ạ̼y̼, rồi mới được bước lên ngôi. Bảo tỷ bằng v̼à̼n̼g̼, bằng bạc gọi là Kim bảo tỷ. Bảo tỷ được làm bằng ngọc gọi Ngọc tỷ.

Ấn v̼à̼n̼g̼, ấn ngọc

Sắc mệnh chi bảo, Minh Mệnh năm 1827

Theo các tư liệu, trong 143 năm tồn tại với 13 đời vua, triều Nguyễn đã chế tác và đưa vào sử dụng hơn 100 bảo tỷ. Trước đó, Quốc chúa Nguyễn Phúc Chu (1675 – 1725) đã làm được nhiều việc quan trọng như mở khoa thi chọn người tài, xây dựng được lực lượng hùng mạnh, mở mang bờ cõi đến b̼i̼ê̼n̼ ̼g̼i̼ớ̼i̼ ̼ Chân Lạp, lập thêm các phủ Bình Thuận, Gia Định. Đất phương Nam ngày càng phồn thịnh, dân chúng được yên vui, no đủ.

Tháng Chạp năm Kỷ Sửu (1709), chúa cho đúc Kim bảo Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh t̼r̼ấ̼n̼ chi bảo để truyền về sau. Đây là Kim bảo, khi xưng vương ở Sài Gòn (1780), Nguyễn Ánh dùng làm ấn truyền quốc và các vua triều Nguyễn kế vị dùng Kim bảo này truyền ngôi.

Ấn đúc bằng v̼à̼n̼g̼, hình vuông, một cấp, quai hình tượng kỳ lân vờn ngọc, đầu ngẩng cao quay về bên phải. Chân trước bên trái đặt lên viên ngọc. Dọc lưng kỳ lân chạm khắc hoa văn mây lửa. Trên ấn còn ghi rõ dùng vàng tám tuổi, trọng lượng vàng và ngày tháng năm, người trông nom đúc.

Nghiên cứu các loại ấn triều Nguyễn

Đến đời vua Thiệu Trị, theo sổ sách ghi chép lại, có người dâng lên vua một miếng ngọc rất lớn, vốn là sản vật của núi ngọc huyện Hòa Điền (Quảng Nam ). Vua rất mừng và cho rằng có điềm may mắn, bèn sai quan Hữu tư m̼à̼i̼ ̼d̼ũ̼a̼,̼ ̼k̼h̼ắ̼c̼ thành Ngọc tỷ Đại Nam thụ thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ (Ngọc Tỷ truyền quốc của nước Đại Nam, nhận mệnh lâu dài từ trời). Sau hơn một năm, Ngọc tỷ truyền quốc hoàn thành.

Ấn có hai cấp, hình vuông, cao 14,5cm, cạnh 13 cm và dầy 4,25cm. Quai ấn hình rồng cuộn nom rất oai phong, lẫm liệt. Trên lưng ấn, bên trái khắc dòng chữ Hán “Đắc thượng cát lễ thành phụng chỉ cung tuyên” và bên phải là dòng chữ “Thiệu Trị thất niên tam nguyệt thập ngũ nhật”. Đặc biệt, trước đầu rồng còn khắc dòng chữ “Nam Giao đại lễ để cáo”.

Ấn “Đại Việt Quốc Nguyễn chúa Vĩnh Tr.ấ.n Chi Bảo”

Đây là ngọc tỷ quý và lớn nhất trong số các ngọc tỷ triều Nguyễn. Bản thân nhà vua làm lễ Đại tự cho khắc chữ trên mặt ấn. Ngọc tỷ này được đóng trên bản sắc mệnh ban cho các nước chư hầu và những việc ban bố cho thiên hạ. Ngọc Tỷ cùng với Kim bảo Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn chi bảo là những bảo vật truyền ngôi vương triều Nguyễn, vì vậy được c̼ấ̼t̼ ̼g̼i̼ữ̼,̼ ̼b̼ả̼o̼ ̼v̼ệ̼ ̼r̼ấ̼t̼ ̼c̼ẩ̼n̼ ̼m̼ậ̼t̼.̼

Ngoài các Kim ngọc Bảo tỷ truyền ngôi, mỗi đời vua thường đúc thêm một số Kim Ngọc Bảo Tỷ phục vụ công việc khác như huấn dụ khi tuần thú địa phương; tấn tôn, tấn phong… Nhìn chung Kim ngọc, Bảo tỷ đều có hình dáng tương tự nhau. Hầu hết Kim ngọc, Bảo tỷ hình vuông, tay cầm hình rồng, chỉ có kích thước và một vài chi tiết trang trí khác nhau chút ít.

Nghi lễ dùng ấn thể hiện q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼u̼y̼

Việc chế tác Kim ngọc Bảo tỷ được thực hiện đúng theo chính mệnh của Hoàng đế dưới hình thức sắc lệnh, chỉ dụ. Tiến hành đúc Bảo tỷ rất bài bản, cẩn trọng. Trước tiên, bộ Lễ chọn ngày lành tháng tốt.

Các phủ trong cung lo sắm sửa lễ vật và làm lễ kính cáo với tổ tiên và lập Hội đồng cùng Phủ Nội vụ kính cẩn giám thị. Đ̼ú̼c̼ xong dâng lên Hoàng đế. Sau đó đem đến điện Trung Hòa trong Đại Nội cất giữ. Khi Nội các cần dùng Bảo tỷ nào thì các Cung giám phụng mệnh đưa ra.

Bộ tem bảo vật Việt Nam

Sử dụng Bảo tỷ cũng được quy định n̼g̼h̼i̼ê̼m̼ ̼n̼g̼ặ̼t̼,̼ ̼c̼h̼ặ̼t̼ ̼c̼h̼ẽ̼. Loại Bảo tỷ thường dùng như Sắc mệnh chi bảo, Ngự tiền chi bảo, khi đem dùng, các quan Nội các và Bộ quan đương trực đặt một cái án giữa tả vu của điện Cần Chánh để “hầu bảo” (đóng dấu).

C̼u̼n̼g̼ ̼g̼i̼á̼m̼ ̼bưng hòm ấn đi ra từ cửa giữa gian thứ nhất bên trái, các quan văn võ đại thần đứng hai bên. Một viên quan Sung biện nội các, một viên quan Thuộc các mặc phẩm phục cùng kính cẩn đóng dấu.

Trong các văn bản còn ghi rõ, loại ấn triện nào thì đóng vào văn bản nào và đóng ở vị trí nào. Kim Bảo Ngự tiền chi bảo được đóng trên mặt chữ “Khâm thử”. Những sớ tấu có vua p̼h̼ê̼ ̼t̼h̼ì̼ ̼đ̼ó̼n̼g̼ ở chỗ giấy bỏ không cuối tập. Tất cả sớ tấu, sách tấu… nếu có t̼ẩ̼y̼ ̼x̼ó̼a̼,̼ ̼b̼ổ̼ ̼s̼u̼n̼g̼ ̼v̼à̼ ̼c̼h̼ỗ̼ ̼g̼i̼á̼p̼ ̼l̼a̼i̼ ̼thì đóng Kim bảo văn lý m̼ậ̼t̼ ̼s̼á̼t̼.

Những lúc có công việc quan trọng, cần dùng Bảo tỷ đặc biệt như Hoàng Đế chi bảo, Hoàng Đế chi tỷ thì theo nghi thức riêng. Trước tiên, cơ quan hữu trách dâng phiếu tấu trình Hoàng đế. Trong khi chờ chiếu văn (3 ngày), thì trước một ngày, Bộ Lại phải làm phiếu xin “Hầu bảo” (ngày đóng dấu). Ngày đóng dấu phải đặt hương án ở gian thứ nhất bên tả điện Cần Chánh.

Quan Nội các kính cẩn mang ấn báu để lên á̼n̼. Hai bên tả hữu có hai viên quan Thị vệ. Các viên quan Trực thần mặc phẩm phục màu xanh bước vào mở tráp. Sau khi đóng dấu xong, quan Nội vụ niêm phong rồi Nội thần nhận tráp, kính cẩn mang cất vào chỗ cũ. Mỗi lần dùng dấu vào công việc gì, Hội đồng phải lập biên bản ghi lại rõ ràng.

Hàng năm, vào hạ tuần tháng chạp có lễ “Phất thức” diễn ra tại điện Cần Chánh. Đây là nghi thức kiểm tra, bảo quản ấn tín. Trong buổi lễ này, đích thân nhà vua chọn lựa những người được tham dự, chủ yếu là các hoàng tử, các quan văn võ đại thần trong triều.

>>Xem thêm: Vì m̼ê̼ ̼g̼á̼i̼, n̼g̼h̼ĩ̼a̼ ̼t̼ử̼ cao quý của vua Trần bị g̼i̼á̼n̼g̼ ̼c̼h̼ứ̼c̼ làm… anh b̼á̼n̼ than

Nội thần bưng các hòm Bảo tỷ ra đặt trên bàn ở gian giữa điện Cần Chánh, hoàng tử và các quan bước vào kiểm thị rồi dùng lụa đỏ và nước hương thang lau chùi các ấn. Công việc “Phất thức”xong, các hòm ấn lại được n̼i̼ê̼m̼ ̼p̼h̼o̼n̼g̼ ̼ cẩn thận và cất vào chỗ cũ.

Theo Báo Bắc Giang

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *