Nhiếp ảnh Sỹ Ngọ: Người kể lịch sử Hà Tĩnh bằng hình ảnh qua nửa thế kỷ

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Sỹ Ngọ không thể nhớ nổi số lượng các bức ảnh nghệ thuật mà ông đã chụp sau gần 40 năm cầm máy. Nhưng có một điều ông luôn nhớ đó là những thành công ông có được ngày hôm nay là những bức ảnh về miền quê Hà Tĩnh.

Người từng cầm máy ghi lại hình ảnh trên c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼t̼r̼ư̼ờ̼n̼g̼ ̼Q̼u̼â̼n̼ ̼k̼h̼u̼ ̼I̼V̼

Nghệ sỹ nhiếp ảnh Sỹ Ngọ sinh năm 1937 tại Quảng X̼ư̼ơ̼n̼g̼ (Thanh Hóa). 15 tuổi, ông gia nhập q̼u̼â̼n̼ ̼đ̼ộ̼i̼. Năm 1964, ông kết hôn với cô gái Hà Tĩnh Trần Thị Lĩnh khi đang đ̼ó̼n̼g̼ ̼q̼u̼â̼n̼ ở Thạch Hà, kể từ đó ông gắn bó với quê hương Hà Tĩnh. Nghệ sỹ nhiếp ảnh Sỹ Ngọ bây giờ đã là một tên tuổi nổi tiếng, có vị trí trong giới nhiếp ảnh Hà Tĩnh lẫn Việt Nam. Nhiều người Thành Sen cùng thời với ông chắc hẳn sẽ không bao giờ quên hiệu ảnh Sỹ Ngọ trên đường Nguyễn Công Trứ.

Chân dung Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Sỹ Ngọ - người được mệnh danh là kể sử bằng hình ảnh ở Hà Tĩnh.
Chân dung Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Sỹ Ngọ – người được m̼ệ̼n̼h̼ ̼d̼a̼n̼h̼ ̼l̼à̼ ̼k̼ể̼ ̼s̼ử̼ bằng hình ảnh ở Hà Tĩnh.

Ai cũng đinh ninh rằng, đó là “c̼ầ̼n̼ ̼c̼â̼u̼ ̼c̼ơ̼m̼” của một c̼ự̼u̼ ̼c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼b̼i̼n̼h̼. Ít ai biết được, trước đó, thời gian còn trong q̼u̼â̼n̼ ̼n̼g̼ũ̼, khi đang là trợ lý B̼a̼n̼ ̼T̼u̼y̼ê̼n̼ ̼h̼u̼ấ̼n̼ ̼T̼r̼u̼n̼g̼ ̼đ̼o̼à̼n̼ ̼3̼2̼ ̼-̼ ̼S̼ư̼ ̼đ̼o̼à̼n̼ ̼3̼2̼4̼ ̼(̼Q̼u̼â̼n̼ ̼k̼h̼u̼ ̼I̼V̼), ông Ngô Sỹ Ngọ đã từng được trang bị máy ảnh để ghi lại những khoảnh khắc trên c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼t̼r̼ư̼ờ̼n̼g̼, phục vụ công tác tuyên truyền. Cũng từ đó, ông trở thành cộng tác viên của B̼á̼o̼ ̼Q̼u̼â̼n̼ ̼k̼h̼u̼ ̼I̼V̼,̼ ̼B̼á̼o̼ ̼Q̼u̼â̼n̼ ̼đ̼ộ̼i̼ ̼n̼h̼â̼n̼ ̼d̼â̼n̼…̼Niềm yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh cũng từ đó “n̼ẩ̼y̼ ̼m̼ầ̼m̼” trong ông.

Chính ông cũng không ngờ rằng, chiếc máy ảnh và những kiến thức ông tích lũy được đã trở thành “cần câu cơm” để ông cùng vợ c̼h̼è̼o̼ ̼c̼h̼ố̼n̼g̼ nuôi 6 đứa con trong t̼h̼ờ̼i̼ ̼b̼a̼o̼ ̼c̼ấ̼p̼. Năm 1977, hiệu ảnh Sỹ Ngọ ra đời tại căn nhà của ông ở Đông Hải (đường Hải Thượng Lãn Ông ngày nay) nhưng khách hàng không nhiều, chủ yếu là học sinh 10+3 ở các huyện vào thị xã học trung cấp sư phạm.

Chính ông là người ghi lại những bức ảnh ở c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼t̼r̼ư̼ờ̼n̼g̼ ̼Q̼u̼â̼n̼ ̼k̼h̼u̼ ̼I̼V̼
Chính ông là người ghi lại những bức ảnh ở c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼t̼r̼ư̼ờ̼n̼g̼ ̼Q̼u̼â̼n̼ ̼k̼h̼u̼ ̼I̼V̼

Cuộc sống ngày càng k̼h̼ó̼ ̼k̼h̼ă̼n̼, không thể cứ ngồi chờ khách đến, ông đã cùng chiếc máy ảnh Zen-nít r̼o̼n̼g̼ ̼r̼u̼ổ̼i̼ khắp các làng quê Hà Tĩnh để chụp ảnh thuê. Thời gian này, ông cũng đã được l̼ự̼c̼ ̼l̼ư̼ợ̼n̼g̼ ̼C̼ô̼n̼g̼ ̼a̼n̼ ̼t̼ỉ̼n̼h̼ tạo điều kiện cho đi chụp ảnh chứng minh thư nhân dân. Cuộc sống cả nhà hầu như nhờ hết vào đó.

>>> Xem thêm: Thầy Phan Khắc Nghệ: Giáo viên dạy giỏi có tiếng khắp cả nước, đồng nghiệp – học sinh nể phục cả tài và đức

Con đường đến với Nghệ thuật nhiếp ảnh nhiều gian nan

Ông Sỹ Ngọ chia sẻ: “Luôn canh cánh bên lòng về việc sẽ học thêm nghệ thuật nhiếp ảnh để ngoài việc lo sinh kế, tôi vẫn có thể sáng tác ảnh nhưng khó khăn của cuộc sống đẩy tôi xa rời ước mơ, khát vọng của mình. Mãi cho đến năm 1986, khi chuyển nhà ra phố Nguyễn Công Trứ, mở hiệu ảnh kèm thâu băng, tôi mới không còn phải rong ruổi đi chụp ảnh dạo nữa và có điều kiện để sống với nghệ thuật nhiếp ảnh”.

Khi hiệu ảnh bắt đầu “ăn nên làm ra”, ông dành thời gian cho nhiếp ảnh nghệ thuật. Ông có thêm nhiều chuyến đi nhưng không phải để kiếm tiền mà là để phát hiện và ghi lại những khoảnh khắc đẹp của cuộc sống. Ông dành nhiều thời gian hơn để có thể săn được những bức ảnh quý.

Hiệu ảnh Sỹ Ngọ năm 1986. Ảnh tư liệu của Sỹ Ngọ.
Hiệu ảnh Sỹ Ngọ năm 1986. Ảnh tư liệu của Sỹ Ngọ.

“Có lần để chụp một bức ảnh cảng Vũng Áng, tôi đã phải chờ đợi suốt 17 ngày trời và tốn 5 cuộn phim. Những trải nghiệm trong công việc đã khiến tôi hiểu rằng, với nhiếp ảnh phải kiên trì và phải biết c̼h̼ớ̼p̼ ̼t̼h̼ờ̼i̼ ̼c̼ơ̼. Những khoảnh khắc đó nhiều khi chỉ đến có một lần,c̼h̼ớ̼p̼ được hay không còn là ở sự tổng hợp của nhiều yếu tố. Và, may mắn là trong sự nghiệp của mình, tôi đã chớp được khá nhiều khoảnh khắc quan trọng, trở thành những tác phẩm khẳng định tên tuổi cho mình” – ông chia sẻ.

Những năm ấy và mãi sau này, Sỹ Ngọ đã trở thành tên tuổi mà nhiều tờ báo tìm kiếm, ông cũng trở thành cộng tác viên đặc biệt của Báo Hà Tĩnh. Nguyên Tổng Biên tập Báo Hà Tĩnh Nguyễn Khắc Hiển từng nhận xét:

Ông dành cả cuộc đời để theo đuổi sự nghiệp cầm máy.
Ông dành cả cuộc đời để theo đuổi sự nghiệp cầm máy.

“Nếu ví nhiếp ảnh là nhà viết sử bằng hình ảnh thì Ngô Sỹ Ngọ là một trường hợp rất quý hiếm của Thành Sen nói riêng, Hà Tĩnh nói chung (…). Tờ Nghệ Tĩnh chủ nhật của chúng tôi có hẳn một chuyên trang “Nghệ Tĩnh – đất và người” dành cho thể loại ảnh nghệ thuật này. Song cả Hà Tĩnh hồi bấy giờ, chỉ có Sỹ Ngọ là cộng tác viên ảnh thường xuyên. Cũng nhờ thế mà tờ báo Nghệ Tĩnh mới có ảnh về Hà Tĩnh, tránh được sự “l̼ệ̼c̼h̼ ̼p̼h̼a̼” trong tuyên truyền”.

Sự chăm chỉ, kiên trì, ý thức học tập không ngừng và đặc biệt tâm hồn mẫn cảm với cái đẹp đã giúp Sỹ Ngọ ngày càng có nhiều bức ảnh đẹp, tham gia nhiều triển lãm và đoạt nhiều giải thưởng lớn, nhỏ.
Trong đó, nổi bật như: Vàng đen, Thợ trẻ, Trên công trường mỏ sắt Thạch Khê, Mẹ làng chài, Ngày hè…Ông lần lượt trở thành hội viên Hội Liên hiệp VHNT Nghệ Tĩnh, Hà Tĩnh; hội viên AVFA Hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam; hội viên Liên đoàn nghệ thuật nhiếp ảnh quốc tế FIAP; hội viên Hội Nhà báo Việt Nam…

Các bức ảnh về thời kỳ xây dựng và phát triển của Hà Tĩnh.
Các bức ảnh về thời kỳ xây dựng và phát triển của Hà Tĩnh.

Tại nhà riêng ở số 40 Phan Đình Giót, NSNA Sỹ Ngọ có một chiếc tủ lưu giữ những kỷ niệm trong suốt chặng đường gắn bó với nhiếp ảnh của ông. Năm 1965, ông bắt đầu làm quen với máy ảnh và phải đến 1975, sau khi rời q̼u̼â̼n̼ ̼n̼g̼ũ̼, ông mới thực sự bắt đầu hành trình khám phá nghệ thuật nhiếp ảnh của mình. Từ đó đến nay, ông đã trải nghiệm hàng chục chiếc máy ảnh thuộc nhiều thương hiệu, nhiều dòng với những tính năng khác biệt.

Ông chia sẻ: “Cái hay là ở mỗi dòng máy, mỗi chiếc máy đều có những ưu điểm và tôi đều có thể khai thác được những hiệu quả tuyệt vời của nó. Tất cả những chiếc máy tôi từng sử dụng đều có những dấu ấn, những kỷ niệm sâu sắc với nghề. Bởi thế, tôi lưu giữ và luôn trân trọng chúng”.

Nguyên Chủ tịch Quốc hội Lê Quang Đạo (ảnh 1), Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Đỗ Mười (ảnh 2) thăm thị xã Hà Tĩnh năm 1988.
Nguyên Chủ tịch Quốc hội Lê Quang Đạo (ảnh 1), Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Đỗ Mười (ảnh 2) thăm thị xã Hà Tĩnh năm 1988.

Người kể sử Hà Tĩnh bằng hình ảnh – nguồn cung cấp t̼ư̼ ̼l̼i̼ệ̼u̼ vô giá

Sỹ Ngọ bây giờ đã trở thành cái tên được tìm kiếm nhiều nhất mỗi khi một cơ quan, địa phương nào đó cần ảnh tư liệu, đặc biệt là Báo Hà Tĩnh. Kho ảnh đồ sộ mà chính ông cũng không nhớ có bao nhiêu tác phẩm ấy luôn có những khoảnh khắc quý giá của lịch sử. Có khi là một góc phố, một bến đò, một gương mặt, có khi là không khí sản xuất ở một HTX nào đó… nhưng ngồn ngộn tư liệu trong những giai đoạn khác nhau.

“Tôi không đặt ra cho mình một đề tài nào duy nhất, tôi chọn phản ánh nhiều góc độ của cuộc sống bởi ở đâu tôi cũng nhìn thấy cái đẹp, ở đâu cũng có những điều cần lưu giữ. Nhờ vậy mà kho ảnh của tôi rất phong phú, ai cần ảnh gì, thời điểm nào hầu như tôi đều có” – NSNA Sỹ Ngọ cho biết.

Những hình ảnh Hà Tĩnh một thời qua bàn tay nhiếp ảnh Sỹ Ngọ.
Những hình ảnh Hà Tĩnh một thời qua bàn tay nhiếp ảnh Sỹ Ngọ.

Nói là vậy nhưng trong sự nghiệp của mình, NSNA Sỹ Ngọ cũng đã dành tâm huyết để tập trung thực hiện các đề tài ảnh mà ông tâm huyết. Nổi bật nhất là những chuyến đi liên tục, lặn lội từ huyện này sang huyện khác, từ đồng bằng đến miền núi để thực hiện tập sách ảnh Bà Mẹ Việt Nam anh hùng Hà Tĩnh (xuất bản năm 2001).

“Đây là tập sách ảnh đầu tiên của Hà Tĩnh về đề tài này, cũng là động lực để tôi thực hiện 2 cuộc triển lãm cá nhân về đề tài chung trên quê hương và l̼ũ̼ ̼q̼u̼é̼t̼ ở Hương Sơn; xuất bản thêm 6 tập sách ảnh về Thành Sen, về quê hương Hà Tĩnh. Trong đó, cuốn “Nhớ về Hà Tĩnh” đã được Trung tâm lưu trữ và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam xin phép lưu trữ lâu dài để phục vụ cho giới nhiếp ảnh và học sinh, sinh viên chuyên ngành tham khảo, học tập.

Ảnh của ông giờ đây là nguồn tư liệu quý về Hà Tĩnh.
Ảnh của ông giờ đây là nguồn tư liệu quý về Hà Tĩnh.
Hành trình đến với con đường nhiếp ảnh của ông là một chặng đường gian nan.
Hành trình đến với con đường nhiếp ảnh của ông là một chặng đường gian nan.

Hơn 40 năm cầm máy, tôi thấy mình còn n̼ặ̼n̼g̼ ̼n̼ợ̼ với đất, với người nhiều lắm. Xứ Thanh quê nội, Xứ Nghệ quê ngoại (Tiên Điền), rồi c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼t̼r̼ư̼ờ̼n̼g̼ Bình Trị Thiên, Hạ Lào… có quá nhiều kỷ niệm đẹp mà tôi không thể nào ghi lại hết được những gì mình chứng kiến. Tôi sẽ còn cầm máy chừng nào chân còn vững, trí tuệ còn mẫn tiệp” – NSNA Sỹ Ngọ bộc bạch.

Bức ảnh của Sỹ Ngọ trên công trường mỏ sắt Thạch Khê.
Bức ảnh của Sỹ Ngọ trên công trường mỏ sắt Thạch Khê.
Cảng Vũng Áng đẹp lung linh huyền thoại.
Cảng Vũng Áng đẹp lung linh huyền thoại.

Suốt chặng đường gắn bó với nghệ thuật nhiếp ảnh, NSNA Ngô Sỹ Ngọ luôn chú ý hài hòa giữa tính nghệ thuật và tính thời sự. Thông qua sự tinh nhạy trong sử dụng các thủ pháp c̼ắ̼t̼ ̼c̼ú̼p̼, xử lý ánh sáng, chọn góc độ viễn, cận hợp lý, ông đã khai thác tối đa những vẻ đẹp của cuộc sống. Và với gia tài ảnh của mình, ông chính là một người viết sử Hà Tĩnh bằng hình ảnh.

Theo Báo Hà Tĩnh

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *