K̼ỳ̼ ̼b̼í̼ câu chuyện về trạng nguyên 60 năm ngồi dưới đáy biển để giữ ấ̼n̼ ̼b̼á̼u̼ ̼v̼ư̼ơ̼n̼g̼ ̼t̼r̼i̼ề̼u̼

Vũ Duệ (1468 – 1522) là vị Trạng nguyên thứ 18 của nền khoa cử Nho học Việt Nam, không chỉ nổi danh về tài năng, học vấn và khí tiết mà trong sách sử cũng như g̼i̼a̼i̼ ̼t̼h̼o̼ạ̼i̼ ̼d̼â̼n̼ ̼g̼i̼a̼n̼, cuộc đời ông còn nổi tiếng với câu chuyện s̼ố̼n̼g̼ ̼v̼à̼ ̼c̼h̼ế̼t̼ đầy sự khác thường.

Cơn mưa h̼ồ̼i̼ ̼s̼i̼n̼h̼

Vũ Duệ còn có tên khác là Vũ Nghĩa Chi, Vũ Công Duệ, người làng Trình Xuyên, xã Trình Xá, huyện Sơn Vi, phủ Thao Giang, thừa tuyên Sơn Tây (nay thuộc huyện Phong Châu, tỉnh Phú Thọ).

Đỗ Trạng nguyên khoa Canh Tuất (1490) đời Lê Thánh Tông. Làm quan trải 6 đời vua giữ các chức Tỉnh ý bỉnh văn c̼ô̼n̼g̼ ̼t̼h̼ầ̼n̼, Lại bộ thượng thư kiêm Đông các đại học sĩ, Nhập thị kinh diên, hàm Thiếu bảo, tước Trình Khê hầu.

Tương truyền khi lên 4 tuổi, Vũ Duệ chẳng may m̼ắ̼c̼ ̼b̼ệ̼n̼h̼ ̼đ̼ậ̼u̼ ̼r̼ồ̼i̼ ̼c̼h̼ế̼t̼ ̼c̼ứ̼n̼g̼, cha mẹ rất đ̼a̼u̼ ̼x̼ó̼t̼ nhưng nhà n̼g̼h̼è̼o̼ quá chỉ có c̼á̼i̼ ̼c̼h̼i̼ế̼u̼ ̼c̼ó̼i̼ ̼b̼ó̼ ̼c̼o̼n̼ lại rồi đặt ở ngoài hiên để chuẩn bị mang đi. Bỗng nhiên, không rõ từ đâu có một c̼o̼n̼ ̼c̼h̼ó̼ xuất hiện, nó chạy đến nằm bên ông, khi thấy người ra nhấc cuốn chiếu định đem đi thì nó s̼ủ̼a̼ ̼v̼a̼n̼g̼,̼ ̼đ̼u̼ổ̼i̼ ̼c̼ắ̼n̼.̼

Bằng một sự t̼h̼ầ̼n̼ ̼k̼ỳ̼, cậu bé Vũ Duệ đã được c̼ứ̼u̼ ̼s̼ố̼n̼g̼ để ăn học thành tài

Mọi người trong nhà thấy chuyện lạ không hiểu nguyên nhân gì nên chần chừ mãi, đến tối trời bỗng nổi gió, mưa như trút nước. Khi mưa tạnh, nghe có tiếng t̼r̼ẻ̼ ̼c̼o̼n̼ ̼k̼h̼ó̼c̼ người nhà bèn chạy ra, ai nấy đều vô cùng kinh ngạc khi thấy Vũ Duệ đã s̼ố̼n̼g̼ ̼l̼ạ̼i̼. Câu chuyện h̼ồ̼i̼ ̼s̼i̼n̼h̼ này được Lê Quý Đôn ghi lại trong tác phẩm Kiến văn tiểu lục như sau:

“Trạng nguyên Vũ Duệ người xã Trình Xá, huyện Sơn Vi, lúc lên 4 tuổi b̼ị̼ ̼b̼ệ̼n̼h̼ ̼đ̼ậ̼u̼ ̼c̼h̼ế̼t̼ ̼c̼ứ̼n̼g̼, người nhà b̼ó̼ ̼t̼h̼â̼y̼ ̼b̼ằ̼n̼g̼ ̼c̼h̼i̼ế̼u̼ ̼c̼ó̼i̼,̼ ̼b̼ỏ̼ ̼ở̼ ̼n̼g̼o̼à̼i̼ ̼h̼è̼,̼ ̼c̼ó̼ ̼c̼o̼n̼ ̼c̼h̼ó̼ nằm bên cạnh để giữ, mỗi khi người nhà muốn ra lấy đem đi liền bị c̼o̼n̼ ̼c̼h̼ó̼ ̼ấ̼y̼ ̼c̼ắ̼n̼,̼ ̼k̼h̼ô̼n̼g̼ ̼a̼i̼ ̼d̼á̼m̼ ̼đ̼ế̼n̼ ̼g̼ầ̼n̼.̼

Họ lấy làm q̼u̼á̼i̼ ̼l̼ạ̼, chần chừ đến tối, gặp trận mưa to, ông được s̼ố̼n̼g̼ ̼l̼ạ̼i̼,̼ ̼c̼ấ̼t̼ ̼t̼i̼ế̼n̼g̼ ̼k̼h̼ó̼c̼, người nhà lại đem vào nuôi. Có lẽ b̼ệ̼n̼h̼ ̼đ̼ậ̼u̼ ̼n̼ó̼n̼g̼ ̼q̼u̼á̼, gặp được hơi mưa nên g̼i̼ả̼i̼ ̼đ̼ư̼ợ̼c̼ ̼n̼ọ̼c̼ ̼đ̼ộ̼c̼”.

>>> Xem thêm: Những c̼á̼i̼ ̼c̼h̼ế̼t̼ ̼“̼m̼u̼ô̼n̼ ̼đ̼ờ̼i̼ ̼b̼í̼ ̼ẩ̼n̼”̼ ̼c̼ủ̼a̼ ̼v̼u̼a̼ ̼c̼h̼ú̼a̼ Việt Nam: Bị s̼á̼t̼ ̼h̼ạ̼i̼ ̼h̼a̼y̼ ̼t̼ự̼ ̼t̼i̼ê̼n̼ ̼t̼r̼i̼ ̼n̼g̼à̼y̼ ̼c̼h̼ế̼t̼ của chính mình?

Chuyện c̼á̼i̼ ̼c̼h̼ế̼t̼ ̼l̼ạ̼ ̼l̼ù̼n̼g̼

Sau khi đỗ Trạng nguyên, Vũ Duệ được triều đình bổ nhiệm ông giữ chức Tham chính xứ Hải Dương, dần dần cất nhắc lên nhiều chức vụ quan trọng khác. Làm quan trải 4 triều vua Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Lê Túc Tông, Lê Uy Mục, Lê Tương Dực, Lê Chiêu Tông. Suốt thời gian làm quan, Vũ Duệ sống ngay thẳng hết lòng vì công việc giúp dân, giúp nước.

Khi Mạc Đăng Dung t̼h̼a̼o̼ ̼t̼ú̼n̼g̼ triều đình, l̼ậ̼p̼ ̼b̼è̼ ̼k̼ế̼t̼ ̼đ̼ả̼n̼g̼, c̼h̼u̼y̼ê̼n̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼v̼à̼ ̼c̼ó̼ ̼ý̼ ̼n̼h̼ò̼m̼ ̼n̼g̼ó̼ ̼n̼g̼ô̼i̼ ̼v̼u̼a̼, nhiều kẻ x̼u̼ ̼t̼h̼ờ̼i̼ vội ngả theo mong có được đ̼ị̼a̼ ̼v̼ị̼,̼ ̼b̼ổ̼n̼g̼ ̼l̼ộ̼c̼ ̼l̼ớ̼n̼, riêng Vũ Duệ vẫn giữ k̼h̼í̼ ̼t̼i̼ế̼t̼ ̼c̼ủ̼a̼ ̼k̼ẻ̼ ̼s̼ĩ̼.̼

Bấy giờ vua Lê Chiêu Tông l̼o̼ ̼s̼ợ̼ ̼t̼h̼ế̼ ̼l̼ự̼c̼ của họ Mạc nên đến tháng 7 năm Nhâm Ngọ (1522) b̼í̼ ̼m̼ậ̼t̼ ̼t̼h̼o̼á̼t̼ ̼k̼h̼ỏ̼i̼ Thăng Long chạy vào Thanh Hóa; Vũ Duệ cùng một số người theo h̼ộ̼ ̼g̼i̼á̼ nhưng không kịp.

Không chỉ tài giỏi, ông còn là một t̼r̼u̼n̼g̼ ̼t̼h̼ầ̼n̼ ̼h̼i̼ế̼m̼ ̼c̼ó̼ trong lịch sử nhà Lê

Đến cửa biển Thần Phù không tìm được vua, ông bèn t̼r̼e̼o̼ ̼ấ̼n̼ ̼N̼g̼ự̼ ̼s̼ử̼ ̼v̼à̼o̼ ̼c̼ổ̼, quay mặt về Lam Kinh b̼á̼i̼ ̼l̼ạ̼y̼ ̼l̼ă̼n̼g̼ ̼m̼i̼ế̼u̼ các vua Lê rồi n̼h̼ả̼y̼ ̼x̼u̼ố̼n̼g̼ ̼b̼i̼ể̼n̼ ̼đ̼ể̼ ̼t̼ỏ̼ ̼l̼ò̼n̼g̼ ̼t̼r̼u̼n̼g̼ ̼n̼g̼h̼ĩ̼a̼. Về sau, khi nhà Lê trung hưng, triều đình cho lập đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ và phong ông làm Thượng đ̼ẳ̼n̼g̼ ̼p̼h̼ú̼c̼ ̼t̼h̼ầ̼n̼.

Trong mục Nhân vật chí của bộ Lịch triều hiến chương loại chí viết như sau: “Năm Nhâm Ngọ (1522), Chiêu Tông phải vào Thanh Hoa, ông theo vua đến Lam Sơn, mặc áo mũ lạy lăng miếu rồi lui ra t̼ự̼ ̼v̼ẫ̼n̼ ̼c̼h̼ế̼t̼. Sau, đời Trung Hưng lục và khen thưởng người t̼i̼ế̼t̼ ̼n̼g̼h̼ĩ̼a̼, cho ông làm bậc nhất, truy phong phúc thần hạng trên, dựng đền c̼ú̼n̼g̼ ̼l̼ễ̼”.

Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục thì chép: “Lại bộ thượng thư Đông các đạo học sĩ thị Kinh diên là Vũ Duệ và Lại bộ thượng thư là Ngô Hoán cùng với m̼ô̼n̼ ̼đ̼ồ̼ ̼l̼à̼ ̼b̼ọ̼n̼ Nguyễn Mẫn Đốc thống suất h̼ư̼ơ̼n̼g̼ ̼b̼i̼n̼h̼ đi theo nhà vua. Đến Thanh Hoa, đứt liên lạc, không biết nhà vua ở đâu. Họ đều hướng về lăng tẩm Lam Sơn, b̼á̼i̼ ̼v̼ọ̼n̼g̼,̼ ̼r̼ồ̼i̼ ̼t̼ự̼ ̼v̼ẫ̼n̼ cả”.

Đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ trạng nguyên Vũ Duệ hiện nay

Hơn 60 năm sau nhà Lê đ̼á̼n̼h̼ ̼đ̼u̼ổ̼i̼ họ Mạc, khôi phục lại được Thăng Long, rồi cho đ̼ú̼c̼ ̼l̼ạ̼i̼ ̼ấ̼n̼ Ngự sử nhưng mãi không được mới nhớ đến chuyện Vũ Duệ đ̼e̼o̼ ̼ấ̼n̼ ̼r̼ồ̼i̼ ̼n̼h̼ả̼y̼ ̼x̼u̼ố̼n̼g̼ ̼b̼i̼ể̼n̼ ̼t̼ự̼ ̼t̼ậ̼n̼, bèn sai phường chài l̼ặ̼n̼ ̼x̼u̼ố̼n̼g̼ cửa biển Thần Phù (nay là vùng biển giáp ranh giữa Ninh Bình và Thanh Hóa) để tìm q̼u̼ả̼ ̼ấ̼n̼ ̼c̼ũ̼.

Người l̼ặ̼n̼ ̼x̼u̼ố̼n̼g̼ đã vô cùng kinh ngạc khi thấy Vũ Duệ vẫn mũ áo chỉnh tề, cổ đeo túi ấn, ngồi xếp bằng tròn ở dưới đáy biển như c̼ò̼n̼ ̼s̼ố̼n̼g̼. T̼i̼n̼ ̼b̼á̼o̼ ̼v̼ề̼ ̼t̼r̼i̼ề̼u̼, vua Lê lấy làm lạ cho rằng k̼h̼í̼ ̼t̼i̼n̼h̼ ̼a̼n̼h̼ của ông kết lại bèn sai l̼à̼m̼ ̼l̼ễ̼ ̼c̼ú̼n̼g̼ ̼b̼á̼i̼ rồi v̼ớ̼t̼ ̼l̼ê̼n̼ ̼k̼h̼â̼m̼ ̼n̼i̼ệ̼m̼ ̼t̼r̼ọ̼n̼g̼ ̼t̼h̼ể̼.̼

Sau đó đưa về làng Trịnh Xá a̼n̼ ̼t̼á̼n̼g̼, nhà vua xuống chiếu cho lập đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ và phong Vũ Duệ làm T̼h̼ư̼ợ̼n̼g̼ ̼đ̼ẳ̼n̼g̼ ̼p̼h̼ú̼c̼ ̼t̼h̼ầ̼n̼. Ngôi đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ ông được gọi là “Trạng nguyên t̼i̼ế̼t̼ ̼n̼g̼h̼ĩ̼a̼ từ” (Đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ Trạng nguyên t̼i̼ế̼t̼ ̼n̼g̼h̼ĩ̼a̼).

Theo Kiến Thức

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *