Lạ lùng chuyện vị t̼ư̼ớ̼n̼g̼ ̼q̼u̼â̼n̼ 2 lần được phong p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼: Vợ cả còn là… bà của vợ hai

Công chúa là bậc cao sang quyền quý, vì kết hôn với người có địa vị thấp hơn nên công chúa lấy chồng gọi là “hạ giá”. Bởi thế trở thành p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼ là vinh dự lớn cho các tù trưởng. Hai lần trở thành p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼ thì trường hợp Dương Tự Minh là “độc nhất vô nhị”.

Kể từ khi Lý Thái Tổ lên ngôi (trị vì từ năm 1009 đến khi qua đời vào năm 1028), đối với vùng biên viễn, nhà Lý vẫn áp dụng chính sách ràng buộc lỏng lẻo nhưng thực hiện bằng những biện pháp mềm dẻo và linh hoạt hơn. Bên cạnh việc phong chức tước, ban thưởng tiền bạc, triều đình nhà Lý còn thông qua các cuộc hôn nhân, gả công chúa cho các tù trưởng lớn có thế lực để qua vai trò của họ tập hợp cư dân thành khối thống nhất quanh nhà nước q̼u̼â̼n̼ c̼h̼ủ̼ t̼r̼u̼n̼g̼ ư̼ơ̼n̼g̼ ̼t̼ậ̼p̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼.

Thực hiện chính sách này, nhiều công chúa đã về làm dâu miền sơn cước. Đặc biệt có trường hợp tù trưởng hai lần được vua gả con.

Ba đời kết thông gia với chúa động

Đây là chính sách rất đặc biệt của mà Lý Thái Tổ là người mở đầu bằng việc gả công chúa Đông Thiên cho Giáp Thừa Quý, T̼ù̼ ̼t̼r̼ư̼ở̼n̼g̼ Động Giáp ở Lạng Châu (nay thuộc Bắc Giang và phía nam Lạng Sơn) rồi phong Thừa Qúy làm Châu mục Lạng Châu. Sử sách chép lại, đến đầu nhà Lý, vùng giáp ranh biên giới phía bắc có nhiều khe động ở giữa hai nước Việt – Trung. Dân khe động đều là các tộc người thiểu số cư trú còn trong tình trạng bộ lạc, chính quyền hai nước chưa nắm chắc dân để bảo vệ biên cương.

Lễ thành hôn của công chúa nhà Nguyễn

Do đó, Lý Thái Tổ đã có chủ trương gả con gái (công chúa) cho các T̼ù̼ ̼t̼r̼ư̼ở̼n̼g̼ hay còn gọi là châu mục để làm kế thân thuộc, ràng buộc, liên kết giữa chính quyền trung ương với các châu mục, thổ ty các địa phương miền núi. Trong các châu thời ấy thì châu Lạng lớn mạnh hơn cả lại ở gần kinh kỳ Thăng Long và nằm trên đường thiên lý lên b̼i̼ê̼n̼ ̼g̼i̼ớ̼i̼, sang Trung Quốc.

Trong Châu Lạng có động Giáp (tức là động của họ Giáp) rất to, chúa động là Giáp Thừa Quý. Vua Lý Thái Tổ đã gả con gái cho Giáp Thừa Quý, đến nay không rõ gả năm nào và công chúa tên là gì nhưng đó là điều chắc chắn vì sử sách Trung Quốc đều ghi chép điều này. Tống sử (sử nhà Tống) chép Giáp Thừa Quý lấy con gái Lý Công Uẩn.

Mộng Khê bút đàm của Thẩm Hoạt chép rõ rằng: “Động Giáp là một bộ lạc lớn. Chúa động tên là Giáp Thừa Quý lấy con Lý Công Uẩn rồi đổi ra họ Thân…”. Như vậy chứng tỏ Động Giáp này đã có thanh thế lớn mạnh từ trước nhà Lý. Lý Thái Tổ đã kén chọn chúa động làm p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼, cho đổi sang họ Thân thể hiện sự ưu ái và coi trọng rất mực của vương triều đối với châu mục Châu Lạng cũng như vai trò vị trí quan trọng của Châu Lạng đối với quốc gia.

Lý Thái Tổ đã có chủ trương gả con gái (công chúa) cho các T̼ù̼ ̼t̼r̼ư̼ở̼n̼g̼ hay còn gọi là châu mục để làm kế thân thuộc

Sách Mộng Khê bút đàm nói trên và Việt sử lược đời Trần nước ta còn cho biết năm 1029 Lý Thái Tông (con Lý Thái Tổ) chỉ một năm sau lên ngôi đã gả Công chúa Bình Dương cho Thân Thiệu Thái (con Thân Thừa Quý), rồi năm 1066 Lý Thánh Tông (con Lý Thái Tông) lại gả Công chúa Thiên Thành cho Thân Cảnh Phúc (con Thân Thiệu Thái). Vậy là ba đời vua đầu liên tiếp của nhà Lý đều gả công chúa cho ba thế hệ liên tục làm châu mục lạng Châu của họ Giáp/Thân.

Theo sử sách chép lại, kể từ đó các đời vua Lý tiếp tục chính sách liên kết với các t̼ù̼ ̼t̼r̼ư̼ở̼n̼g̼ ̼d̼â̼n̼ ̼t̼ộ̼c̼ ̼t̼h̼i̼ể̼u̼ ̼s̼ố̼ bằng quan hệ hôn nhân, mở rộng ảnh hưởng của triều đình lên vùng miền núi, biên viễn.

Đã có ít nhất 10 công chúa gồm Đông Thiên, Diên Bình, Bình Dương, Kim Thành, Trường Ninh, Ngọc Kiều, Khâm Thánh, Thiên Thành, Thiều Dung và Thụy Thiên thành dâu miền sơn cước. Chính họ là những người làm nên lịch sử, góp phần giữ vững, tô thắm cho một dải biên cương dài rộng của đất nước.

Hai lần được phong p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼

Dương Tự Minh người dân tộc Tày, quê vùng Quán Triều, phủ Phú Lương, nơi có địa bàn rất rộng, gồm nhiều châu tương ứng với các tỉnh ngày nay là Thái Nguyên, Bắc Cạn, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Lạng Sơn. Tự Minh là người có sức khỏe phi thường, thông minh lại giỏi c̼a̼i̼ ̼t̼r̼ị̼, biết thu phục lòng dân nên ông được các thổ quan, tù trưởng nể phục. Với uy tín lớn của mình, Tự Minh được triều Lý hậu đãi.

Tháng 12/1127, trước khi m̼ấ̼t̼, Lý Nhân Tông xuống chiếu gả Công chúa Diên Bình cho Tự Minh. Đến đời Vua Lý Anh Tông, triều đình càng coi trọng Tự Minh. Tháng 10/1142 sau khi d̼ẹ̼p̼ ̼x̼o̼n̼g̼ ̼l̼o̼ạ̼n̼ Thân Lợi, Vua sai Tự Minh đến vùng Quảng Nguyên (Cao Bằng ngày nay) để chiêu tập dân chúng, giúp dân khai khẩn ruộng hoang, phục hồi sản xuất, ổn định cuộc sống. Đến tháng 8/1143, Vua xuống chiếu cho Tự Minh cai quản việc công các khe động dọc biên giới đường bộ.

Vua Lý Thánh Tông, người mở đầu chính sách rào chắn phên dậu bằng việc gả các công chúa về miền sơn cước.

Năm 1144, Tự Minh được hưởng ân sủng mà trong lịch sử chỉ duy nhất ông có đó là việc được Vua Lý Anh Tông gả Công chúa Thiều Dung và phong ông làm p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼.  Như vậy ông hai lần được phong p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼ dưới triều Lý Nhân Tông và Lý Anh Tông.

Sử sách không ghi chép cụ thể thân thế hai công chúa chung chồng nên không biết họ là con của vị vua nào. Xét về thứ bậc trong hoàng tộc, công chúa Diên Bình là bậc bề trên, ở địa vị người bà. Còn Công chúa Thiều Dung ở vị trí người cháu. Việc hai bà cháu lấy chung một chồng nhưng cách nhau 17 năm là điều hiếm thấy trong lịch sử. Họ đóng góp không nhỏ vào sự nghiệp lừng lẫy và công tích to lớn của p̼h̼ò̼ ̼m̼ã̼ họ Dương.

>> Xem thêm: Hóa giải những hiểu lầm “c̼ự̼c̼ ̼g̼ắ̼t̼” về Mai Hắc Đế: Từng là phu gánh vải cho Dương Quý phi và đen như cột nhà c̼h̼á̼y̼?

Nhà Lý sau này truy phong ông làm Uy viễn đôn tỉnh cao sơn quảng độ chi thần, nhiều triều đại phong kiến Việt Nam ban sắc phong là Thượng đẳng thần, còn nhân dân thì tôn ông làm Đức Thánh, xây đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ ông ở làng Đuổm mà sau này được gọi là đ̼ề̼n̼ ̼t̼h̼ờ̼ Đức Thánh Đuổm.

Theo Tri thức

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *