Vì sao C̼h̼ú̼a̼ Trịnh không thích làm vua?

Dù nắm trong tay mọi q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼h̼à̼n̼h̼ gần như tuyệt đối nhưng C̼h̼ú̼a̼ Trịnh vẫn không muốn lên k̼ế̼ ̼v̼ị̼ ̼n̼g̼a̼i̼ ̼v̼à̼n̼g̼. Ngược lại, C̼h̼ú̼a̼ cho dựng lên nhà vua chỉ đứng trên danh nghĩa.

Tiểu sử C̼h̼ú̼a̼ Trịnh

C̼h̼ú̼a̼ Trịnh (1545 – 1787) là một v̼ư̼ơ̼n̼g̼ ̼t̼ộ̼c̼ ̼p̼h̼o̼n̼g̼ ̼k̼i̼ế̼n̼ ̼k̼i̼ể̼m̼ ̼s̼o̼á̼t̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ự̼c̼ ̼l̼ã̼n̼h̼ ̼t̼h̼ổ̼ ̼Đ̼à̼n̼g̼ ̼N̼g̼o̼à̼i̼ suốt thời Lê Trung hưng, khi h̼o̼à̼n̼g̼ ̼đ̼ế̼ tuy không có thực quyền vẫn được duy trì hoàng vị. Bộ máy triều đình lúc này hoạt động theo thể chế lưỡng đầu. Tổng cộng có 11 đời C̼h̼ú̼a̼ Trịnh chính thức (nếu tính luôn cả Trịnh Kiểm là 12 đời chúa) cai quản xứ Đàng Ngoài trong hơn 2 thế kỷ.

Trịnh Tùng (1550-1623) là con trai thứ của Trịnh Kiểm – người mở đầu sự nghiệp k̼i̼ể̼m̼ ̼s̼o̼á̼t̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ự̼c̼ thời Lê trung hưng (thế kỷ 16-18) cho gia tộc họ Trịnh. Trịnh Tùng không được vua và cha giao cho nối nghiệp t̼h̼ố̼n̼g̼ ̼l̼ĩ̼n̼h̼ ̼q̼u̼â̼n̼ ̼s̼ĩ̼ khi Trịnh Kiểm c̼h̼ế̼t̼.

Các thời Chúa Trịnh (Ảnh minh họa)

Trịnh Cối – người được giao nối nghiệp “b̼u̼ô̼n̼g̼ ̼t̼h̼ả̼ ̼m̼ì̼n̼h̼ ̼t̼r̼o̼n̼g̼ ̼t̼ử̼u̼ ̼s̼ắ̼c̼, ngày càng rông rỡ k̼i̼ê̼u̼ ̼n̼g̼ạ̼o̼, không thương gì đến q̼u̼â̼n̼ ̼l̼í̼n̼h̼” (theo Đại Việt sử ký toàn thư) nên q̼u̼a̼n̼ ̼q̼u̼â̼n̼ ̼é̼p̼ Trịnh Tùng d̼ấ̼y̼ ̼b̼i̼n̼h̼ ̼l̼ậ̼t̼ ̼đ̼ổ̼ anh trai. Năm 1570, Trịnh Tùng được vua Lê Anh Tông s̼ắ̼c̼ ̼p̼h̼o̼n̼g̼ làm Trưởng quận công, tiết chế các dinh thủy bộ, c̼ầ̼m̼ ̼q̼u̼â̼n̼ ̼đ̼á̼n̼h̼ ̼g̼i̼ặ̼c̼, thay Trịnh Cối đã hàng theo nhà Mạc (triều đình đối nghịch của nhà Lê).

Ông sau đó được thăng làm Tả tướng, Thái úy… và đỉnh cao là chức Thượng phụ, Bình An Vương, “mọi công việc nhà nước đều được t̼ự̼ ̼x̼ử̼ quyết trước rồi sau mới tâu vua”. Với việc phong vương đó, Trịnh Tùng trở thành C̼h̼ú̼a̼ đầu tiên của dòng họ, mở đầu thời kỳ có một không hai trong l̼ị̼c̼h̼ ̼s̼ử̼ ̼p̼h̼o̼n̼g̼ ̼k̼i̼ế̼n̼ dân tộc là đất nước vừa có vua lại có C̼h̼ú̼a̼. Cha ông – Trịnh Kiểm mãi sau này mới được t̼r̼u̼y̼ ̼t̼ô̼n̼ là Thái Vương.

>>> Xem thêm: Bản lĩnh của v̼ị̼ ̼t̼ư̼ớ̼n̼g̼ ̼t̼à̼i̼ ̼g̼i̼ỏ̼i̼ bậc nhất Việt Nam: Không ngồi yên chờ đợi mà đem q̼u̼.̼â̼n̼ ̼đ̼.̼á̼n̼h̼ ̼t̼r̼ư̼ớ̼c̼ ̼k̼h̼i̼ế̼n̼ ̼g̼i̼.̼ặ̼c̼ trở tay không kịp

Ảnh minh họa cảnh thiết triều thời chúa Trịnh

Lý do sâu xa là gì?

Tại phủ C̼h̼ú̼a̼ Trịnh ở Đàng Ngoài chỉ mới nghe kể sơ qua thôi, hẳn mọi người đều k̼i̼n̼h̼ ̼h̼o̼à̼n̼g̼ ̼t̼r̼ư̼ớ̼c̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼s̼i̼n̼h̼ ̼s̼á̼t̼ của ông nhưng vì sao C̼h̼ú̼a̼ Trịnh vẫn không thích làm Vua? Thắc mắc này của người đời lâu nay được tác giả Samuel Baron giải thích khá rõ trong cuốn Mô tả Vương quốc Đàng Ngoài (do Omega và NXB Khoa học Xã hội ấn hành):

“Không phải C̼h̼ú̼a̼ không h̼a̼m̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ự̼c̼ hay ông ta t̼ô̼n̼ ̼t̼r̼ọ̼n̼g̼ ̼p̼h̼á̼p̼ ̼l̼u̼ậ̼t̼ gì đâu, mà bởi ông ta đã nghĩ n̼á̼t̼ ̼ó̼c̼ về hai lý do sau để không lên làm Vua:

Thứ nhất, nếu lên ngôi ông sẽ bị coi là c̼h̼i̼ế̼m̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼, bị cả nước g̼h̼é̼t̼ ̼v̼à̼ ̼t̼h̼ù̼ ̼o̼á̼n̼, nhất là sự chống lại của họ Nguyễn – người sẽ có danh nghĩa chính đáng để t̼i̼ế̼n̼ ̼đ̼á̼n̼h̼ dòng họ C̼h̼ú̼a̼ Trịnh. Thứ hai, C̼h̼ú̼a̼ nhận thức được t̼r̼i̼ề̼u̼ ̼đ̼ì̼n̼h̼ ̼T̼r̼u̼n̼g̼ ̼H̼o̼a̼ sẽ chống lại ông ta một khi biết tin có k̼ẻ̼ ̼k̼h̼ô̼n̼g̼ ̼t̼h̼u̼ộ̼c̼ ̼d̼ò̼n̼g̼ ̼d̼õ̼i̼ ̼v̼u̼a̼ Lê c̼ư̼ớ̼p̼ ̼l̼ấ̼y̼ ̼n̼g̼a̼i̼ ̼v̼à̼n̼g̼. Như thế chẳng khác nào tự r̼ư̼ớ̼c̼ ̼h̼ọ̼a̼ ̼l̼ớ̼n̼ ̼v̼à̼o̼ ̼t̼h̼â̼n̼ ̼v̼à̼ ̼t̼ự̼ ̼h̼ủ̼.̼y̼ ̼d̼i̼ệ̼.̼t̼ bản thân”.

Tranh xưa vẽ cảnh ăn chơi trong phủ Chúa Trịnh

Hoàng đế hữu danh vô thực

Chính vì vậy để an toàn, C̼h̼ú̼a̼ Trịnh đã dựng nên một hoàng tử thuộc dòng dõi vua Lê lên làm Vua nhưng thực tế quyền hành đều do C̼h̼ú̼a̼ nắm, từ việc quyết định c̼h̼i̼ế̼n̼ ̼t̼r̼a̼n̼h̼ ̼h̼a̼y̼ ̼h̼ò̼a̼ ̼b̼ì̼n̼h̼, tự ra luật và hủy luật, có q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ê̼n̼ ̼á̼n̼ ̼h̼o̼ặ̼c̼ ̼â̼n̼ ̼x̼á̼ ̼p̼h̼ạ̼m̼ ̼n̼h̼â̼n̼, phong chức tước hoặc b̼ã̼i̼ ̼n̼h̼i̼ệ̼m̼ quan tòa, t̼ư̼ớ̼n̼g̼ ̼l̼ĩ̼n̼h̼ ̼q̼u̼â̼n̼ ̼đ̼ộ̼i̼, thu thuế, r̼a̼ ̼l̼ệ̼n̼h̼ ̼p̼h̼ạ̼t̼…̼ ̼t̼h̼e̼o̼ ̼ý̼ ̼c̼ủ̼a̼ ̼C̼h̼ú̼a̼.

Tác giả Samuel Baron kể lại: ‘Vua Lê chỉ buông rèm trong c̼u̼n̼g̼ ̼c̼ấ̼m̼ và chẳng ai bén mảng đến ngoài mấy mật thám mà phủ C̼h̼ú̼a̼ phái sang. Vua cũng chẳng được ra ngoài c̼u̼n̼g̼ ̼c̼ấ̼m̼ nhiều hơn một lần trong năm, thường vào dịp lễ, tết. Toàn bộ công việc còn lại chỉ chuẩn y những gì C̼h̼ú̼a̼ muốn và thực hiện điều đó thông qua những l̼ệ̼n̼h̼ chỉ cho đúng tính chất lễ nghi.

Đối đầu với C̼h̼ú̼a̼, dù là việc nhỏ nhất cũng dễ mang h̼ọ̼a̼ vào thân. Vì vậy, mặc dù dân rất kính trọng Vua nhưng họ lại sợ C̼h̼ú̼a̼ – người luôn được x̼u̼ ̼n̼ị̼n̼h̼ vì ông có quyền lực tối thượng trong tay”.

Một số trò chơi dân gian của người Đàng Ngoài trong dịp lễ, tết

Vì vậy mà C̼h̼ú̼a̼ Trịnh thường luôn được ca tụng là nhân vật giữ gìn n̼g̼ô̼i̼ ̼b̼á̼u̼ của hoàng gia cũng như l̼u̼ậ̼t̼ ̼p̼h̼á̼p̼ ̼v̼à̼ ̼t̼h̼ể̼ ̼c̼h̼ế̼ của vương quốc Đàng Ngoài, nhưng thực ra C̼h̼ú̼a̼ Trịnh đã l̼ộ̼t̼ ̼s̼ạ̼c̼h̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼l̼ự̼c̼ của vua Lê, điều này sách đã dẫn của Samuel Baron viết: “Tôi nghĩ chuyện này chẳng có ở xứ nào khác, cũng chẳng xảy ra trong lịch sử của bất kỳ một dân tộc nào. C̼h̼í̼n̼h̼ ̼t̼r̼ị̼ ̼g̼i̼a̼ ở nước khác nghe chuyện kỳ lạ này chắc khó có thể tin được”.

Còn một điều khá nghịch lý là dù mang danh nghĩa V̼u̼a̼ ̼c̼ủ̼a̼ ̼Đ̼à̼n̼g̼ ̼N̼g̼o̼à̼i̼ nhưng n̼g̼ư̼ờ̼i̼ ̼k̼ế̼ ̼v̼ị̼ và chính bản thân nhà vua cũng không hề hay biết người con nào sẽ kế vị mình nếu như nhà vua có nhiều con trai. Tác giả Samuel Baron tiết lộ:

“Thậm chí nếu nhà vua chỉ có một con trai, chưa chắc người con đó sẽ được k̼ế̼ ̼v̼ị̼, bởi Chúa mới là người quyết định chọn người nào ông ưa, miễn là thuộc d̼ò̼n̼g̼ ̼d̼õ̼i̼ ̼h̼o̼à̼n̼g̼ ̼t̼ộ̼c̼.Tuy nhiên Chúa cũng hiếm khi gạt bỏ Thái tử khỏi n̼g̼a̼i̼ ̼v̼à̼n̼g̼, trừ khi vì lý do trọng đại hoặc do những động cơ cấp bách về c̼h̼í̼n̼h̼ ̼t̼r̼ị̼”.

C̼h̼ú̼a̼ Trịnh Tùng (ảnh minh họa)

Ở xứ Đàng Ngoài chỉ có Vua và C̼h̼ú̼a̼ mới được truyền lại tước hiệu cho con cháu đến đời thứ ba, còn những quan lại khác phải m̼ư̼u̼ ̼c̼ầ̼u̼ ̼q̼u̼y̼ề̼n̼ ̼t̼ư̼ớ̼c̼ qua c̼h̼i̼n̼h̼ ̼c̼h̼i̼ế̼n̼, qua học hành hoặc mua bằng tiền nhưng chỉ có giá trị trong mỗi đời họ. Lọt qua “cửa ải” thì mới mong có được dịp trung thành với C̼h̼ú̼a̼ Trịnh, để nhận được sự b̼a̼n̼ ̼p̼h̼á̼t̼ ̼b̼ổ̼n̼g̼ ̼l̼ộ̼c̼ của ông và đặc biệt là địa vị nào đó trong xã hội.

Theo Dân Việt và Thanh Niên

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *